باسمه تعالي

    یکی از نکات مهّم در مطالعه کردن ، نوع و روش ما در مطالعه کردن است.

  بر این اساس افراد به سه دسته تقسیم می شوند:

1-گروه اول کسانی هستند که با صدای بلند مطالعه می کنند.

2-گروه دوم کسانی است که با زمزمه مطالعه می‌کنند.

    عیوب این دو گروه این است که مزاحم دیگران می‌شوند، در وقت بیشتری، مطالب کمتری را می‌خوانند، چون انرژی بیشتری مصرف می‌کنندو زود خسته می‌شوند.

3-گروه سوم کسانی است که با چشمانشان می‌خوانند. (گروه صامت خوان)

    حسن کار این گروه این است که مزاحم دیگران نمی‌شوند، از مطالعه خسته نمی‌شوند، چون خوب می‌توانند حواس خود را جمع کنند در نتیجه بهتر یاد می‌گیرند، در وقت کمتر مطالب بیشتری را می‌خوانند.

عوامل موثر در یادگیری:

     داشتن هدف و انگیزه ، میل داشتن به یادگیری ، تمرکز حواس )جمع کردن کلیه حواس) ، واکنش فعال (خط کشیدن به زیر کلمات مشکل و جمله‌های مهّم) ، حداقل یکبار مرور.

چگونه تمرکز حواس داشته باشیم؟

وضعیت جسمی: هنگام مطالعه بدنمان باید کاملا راحت باشد.

مکان مطالعه : مکان مطالعه باید بدور از سروصدا بوده ، همچنین زیاد گرم ، سرد و یا کم‌نور نباشد و بهتر است محلی که در آن مطالعه می‌شود با رنگ سبز نقاشی شده باشد و باید در اتاق مطالعه گلهای طبیعی با رنگهای سبز و زرد موجود باشد و محل مطالعه نزدیک به آشپزخانه و پرنور هم نباشد.

  زمان مطالعه : درسهایی که نیاز به حفظ کردن ندارند بلکه به فکر کردن نیاز دارند (مانند دروس ریاضی  و فیزیک) باید به موقع صبح خوانده شود و درسهایی که نیاز به حفظ کردن دارند باید موقع شب و قبل از خواب و استراحت خوانده شوند.

چند توصیه مهم هنگام مطالعه:                           

• وضو گرفتن.
• خواندن دعای مطالعه.
• هیچوقت با شکم و معده پر و یا خالی مطالعه نکنیم.
• فاصله چشمان تا کتاب حداقل 30 سانتیمتر باشد.
•  پشتمان نباید خم شود برای این کار بهتر است بر روی میز و صندلی مطالعه کنیم.
•   در حال درازکش نباید مطالعه کنیم.
• خود را مقیّد نکنیم که حتما" این مقدار کتاب را بخوانیم.
•  عمیق و با فکر مطالعه کنیم.
•  از انجام کارهای دیگر در موقع مطالعه خودداری کنیم.

روش پس ختام:(پ-س-خ-ت-ا-م)

 یکی از روشهای مطالعه ،روش پس ختام است که شامل شش مرحله می باشد. این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. این مراحل شامل موارد ذیل می باشد:

1-مرحله پیش خوانی:

    در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ، بخشهای اصلی و فرعی و خلاصه فصلها می‌باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد.

2-مرحله سؤال کردن:

    پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

3-مرحله خواندن:

    در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگوی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن، برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی  بهره جست.

4-مرحله تفکر:

    در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتن و مرور کردن نقشی داشته باشد.

5-مرحله از حفظ گفتن:

    در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود بیان کرده ، در غیر اینصورت لازم است که مجددا" به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتن در پایان هر بخش انجام می‌گیرد و وقتی بخشهای یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می‌شویم.

6-مرحله مرور کردن:

   این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می‌باشد، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهّم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راههای کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است. اجرای این مرحله می‌تواند مقداری ازاضطراب امتحان را کاهش دهد.

باسمه تعالي

      یکی از شرایط اساسی مطالعه ، تمرکز حواس است . معمولاً دانش آموزان ، والدین یا معلّمین از عدم تمرکز حواس شاگردان شکوه می کنند و همین امر باعث ایجاد افت تحصیلی در بین دانش آموزان  شده است . پس بر آن شدیم تا مطالبی چند جهت رفع این مسئله ارائه دهیم :

1- دانش آموز باید قبل از ورود معلم به کلاس ، آمادگی روانی و عصبی داشته باشد ، در غیر این صورت در تمرکز حواس خلل ایجاد می گردد .

2- پنج دقیقه قبل از شروع درس ، دانش آموز باید ساکت و آرام باشد تا تمرکز لازم به وجود آید .

3- والدین و اولیاء مدرسه باید مدرسه و منزل را برای دانش آموز به صورت محیطی خوش آیند ، آرام بخش و شادی آفرین در آورند.

 شیوه های مطالعه:

از شیوه های مطالعه علمی که بسیاری از صاحب نظران به آن معتقد می باشند عبارتست از :

الف – پیش خوانی و پس خوانی : یعنی دانش آموز همیشه یک درس از معلّم جلوتر باشد تا آمادگی ذهنی برای فراگیری درس ایجاد گردد و بعد از فراگیری هر درس توسط معلّم یک بار دیگر آن را مطالعه کند .

ب – سؤال کردن : باید درس را به شیوه سئوالی مطرح کرد و پرسش ها را از خود پرسید .

ج – خط کشیدن زیر مطالب مهّم : قابل ذکر است که نباید خط کشیدنها بیش از ده درصد مطالب هر درس باشد .

د – تکرار مطالب مهم : باید بعد از مطالعه درس ، مطالب مهم را از حفظ تکرار کرد .

مقدمات مطالعه:

1-  برای مطالعه ، فقط یک مکان انتخاب شود و آن مکان تغییر نکند .

2-  در محیط مطالعه عواملی که باعث پرت شدن حواس  می شود ، نباشد . مثلاً کتاب غیر درسی ، روزنامه ، عکس    و ... .

3-  محیط مطالعه آرام باشد .

4-  در حین خستگی مطالعه نکنید .

بهداشت مطالعه:

1- هوا و نور : کیفیت هوای تنفسی هم از نظر ایجاد نشاط و هم از لحاظ فراهم آوردن موجبات کسالت، خیلی مهّم است.  تنفس در اتاق دربسته که هوا به قدر کافی در آنجا وجود ندارد ، کاردرستی نیست .

2- جهت تابش نور : نور باید از سمت چپ ، بالا و با زاویه تقریبی 45 درجه به کتاب و کاغذ بتابد . زیرا اگر از سمت راست بتابد ، خصوصاً هنگام نگارش ، باعث ایجاد سایه دست برروی کاغذ می شود که در دید اشکال ایجاد کرده و در نتیجه باعث خستگی چشم می شود .

3- استفاده از نور غیر مستقیم : بهترین نور برای مطالعه و   کار ، روشنایی معمولی اتاق است که در هوای روشن به وسیله نور غیر مستقیم ایجاد شده باشد  .

4- فاصله مناسب چشمها با کتاب یا کاغذ : یک چشم سالم از فاصله 30 سانتی متری می تواند حروف کتاب را تشخیص دهد . اگر از این فاصله قادر به خواندن نیستید به پزشک مراجعه نمائید .

5- نوع مرکب یا خودکار : بهترین رنگها ، رنگ آبی و مشکی است که فشار کمتری به چشم وارد می کند و مانع خستگی می شود . رنگهای قرمز ، سبز و ... دید را مشکل و باعث خستگی چشم می شوند .

6- استراحت متناوب چشمها : برای هر ساعت مطالعه   15 تا20 دقیقه استراحت مفید لازم است . این استراحت نه تنها برای چشم بلکه برای مغز هم فرصت مناسبی است که یادگیری خود را مرور کند . در زمان استراحت باید به فاصله دور و بدون توجه و دقت نگاه کرد ، این کار باعث تنوع و تمدد اعصاب نیز می شود .

7- یکنواخت بودن نور محیط : نورهای محیط خصوصا اگر در زاویه دید چشمهای شما هستند باید یکنواخت باشد . یکی از معایب استفاده از چراغ مطالعه این است که تمرکز نور به سطح کتاب و تاریکی نسبی محیط اطراف باعث خستگی زودرس چشمها می شود .

8- وضع نشستن به هنگام مطالعه : وضع نشستن برای افرادی که زیاد مطالعه می کنند بسیار مهّم است . نباید به صورت خمیده و یا در طرفین مطالعه نمود ، چون به تدریج باعث تغییر ستون فقرات می گردد ؛ ستون فقرات به هنگام مطالعه باید راست باشد ، بایدضمن مطالعه و در وقتهای استراحت چشمها و وضع نشستن خود را تغییر داده ، مختصری حرکت نمایید تا از رکود خون در پاها جلوگیری شود . مطالعه در حال دراز کشیدن برای چشم مناسب نیست چراکه روشنایی کتاب تامین نمی شود و خستگی زودتر فرا می رسد همچنین مطالعه در وسط روز رو به شمال مناسب نیست زیرا نور بیشتر یا کمتر از حد طبیعی به چشمها           می رسد .

9- مطالعه موقع حرکت : مطالعه هنگام راه رفتن به علت تکان ، حرکت و تغییر دائمی فاصله چشمها تا کتاب باعث خستگی و ضعف چشمها می شود .

10- نور لامپهای مهتابی : به علت داشتن نوسان ، چندان مناسب نیست و بهتر است به جای استفاده از یک منبع نوری از چند چراغ استفاده نمود . نور نباید نوسان داشته باشد تا روشنایی محل مطالعه یکسان بماند .

11- تعیین اوقات و برنامه منظم برای مطالعه : اگر مطالعه در ساعات معینی از شبانه روز انجام گیرد ، آمادگی ذهنی و بدنی به هنگام مطالعه را می کاهد ، مگر اینکه زمان مطالعه کوتاه مدت باشد .

12- صرف غذا و مطالعه : بلافاصله پس از صرف غذا نباید مطالعه نمود ، زیرا به علت شروع فعالیت دستگاه گوارش پس از خوردن غذا و هجوم خون به معده و احشاء داخلی ، از میزان جریان خون در مغز کاسته می شود و آمادگی برای مطالعه کاهش می یابد .

13- تنفس هنگام مطالعه : انجام حرکات تنفسی متناسب در مطالعه بسیار مهّم است . تنفس اگر نامنظم باشد ، به تدریج باعث کاهش اکسیژن خون و ایجاد حالت خواب آلودگی می شود ودرنتیجه از آمادگی ذهنی برای مطالعه می کاهد .

14- آرامش فکری : در هنگام مطالعه باید از اشتغالات ذهنی و عصبانیت جلوگیری نمود . اضطراب و ناراحتی باعث از بین رفتن تمرکز حواس می شود و حافظه کسانی که دارای اضطراب و عصبانیت هستند ، به طور محسوسی از افراد عادی کمتر است .

15- ورزش و مطالعه : یکی از مشکلات اساسی در مطالعات طولانی اختلال در جریان خون است . افرادی که ساعت زیادی در شبانه روز به مطالعه می پردازند باید فعالیت و حرکات عضلانی کافی داشته باشند . چرا که در افراد پرمطالعه ، خون بیش از همه جا ، در مغز و کاسه سر گردش کرده و اختلالاتی در گردش خونشان به وجود می آید .

باسمه تعالي

     بارها شنيده‌ايم كه دانش‌آموز مي‌گويد ” ديگر حال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم ” يا ” آنقدر از اين كتاب خسته شده‌ام كه گفتن ندارد ” يا ” هر چقدر مي‌خوانم مثل اينكه كمتر ياد مي‌گيرم ” و يا ” 10 بار خواندم و تكرار كردم ولي باز هم ياد نگرفتم ”.

    آيا براي يادگيري درس واقعا بايد 10 بار كتاب را خواند؟آيا بايد دروس خود را پشت سر هم مرور كرد؟

و آيا بايد دهها بار درس را تكرار كرد تا ياد گرفت؟
مطمئنا" اگر چنين باشد ، مطالعه ،كاري سخت و طاقت فرسا است . امّا واقعيت چيزي ديگر است . واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه را نمي دانند و متاسفانه در مدرسه   هم چيزي راجع به چگونه درس خواندن نمي آموزند .

     يادگيري و مطالعه ، رابطه اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست.براي اينكه ميزان يادگيري افزايش يابد، بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت .

شيوه صحيح مطالعه، چهار مزيت عمده زير را به دنبال  دارد:

1- زمان مطالعه را كاهش مي دهد.

2- ميزان يادگيري را افزايش مي دهد .

3- مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي كند.

4-بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي سازد.

     براي داشتن مطالعه‌اي فعال و پويا، نوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است تابراي مرور مطالب، دوباره كتاب را نخوانده و در زماني كوتاه ازروي يادداشتهاي خود مطالب را مرور كرد .

       يادداشت برداري ، بخشي مهّم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت . چون موفقّيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري، يك علّت مهّم فراموشي است.

شش روش مطالعه:

1- خواندن بدون نوشتن:روش نادرست مطالعه است. مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد.

     بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز ، خصوصا" قبل از    امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهّم را مجددا" به خاطر سپرد.

2- خط كشيدن زير نكات مهّم: اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه برروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند، ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهّم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهّم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهّم بگردند تا زير آن را خط بكشند.

3- حاشيه نويسي: اين روش نسبت بدو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميّتي چندان برخوردار نيستند، مورد استفاده قرار گيرد.

4- خلاصه نويسي: در اين روش شما مطالب را مي خوانيد و آنچه را كه درك كرده ايد بصورت خلاصه بروي دفتري يادداشت  مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر مي باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي كنيد امّا بازهم بهترين روش براي خواندن نيست.

5- كليد برداري:كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهّم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين، بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده             مي شود.

6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز:اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا” فراگيري مطالب درسي است. در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را برروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي    مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد.

       اين روش درصد موفقّيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش مي دهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند و بازده مطالعه را افزايش مي دهد.

شرايط مطالعه:

1- آغاز درست:براي موفقّيت در مطالعه بايد درست آغاز كنيد.

2- برنامه ريزي:يكي از عوامل اصلي موفقّيت ،‌داشتن برنامه منظم است.

3- نظم و ترتيب:اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد.

4-حفظ آرامش:آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال     مي كند .

5- استفاده صحيح از وقت:بنيامين فرانكلين می گوید:آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي ازوقت تشكيل شده است.

6- سلامتي و تندرستي:عقل سالم در بدن سالم است.

چند توصيه مهّم كه بايد فراگيران علم از آن مطلع باشند:

1- حداكثرزماني كه افراد مي توانند فكر خود را بروي موضوعي متمركز كنند بيش از 30 دقيقه نيست، يعني بايد سعي شود حدود 30 دقيقه برروي يك مطلب تمركز نمود و يا مطالعه داشت و حدود 10 الي 15 دقيقه استراحت نمود سپس مجددا" با همين روال شروع به مطالعه كرد.

2- پيش از مطالعه از صرف غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائيد. چون پس از صرف غذاي سنگين بيشتر جريان خون متوجه دستگاه گوارش مي شود تا به هضم و جذب غذا كمك كند و لذا خونرساني به مغز كاهش مي يابد و از قدرت تفكر و تمركز كاسته مي شود.

    از مصرف دارو هم خودداري فرمائيد، همچنين غذاهاي آردي مثل نان و قندي قدرت ادراك و تمركز را كم مي كند نوشابه هاي گازدارهم همينطور هستند.

3- ذهن آدمي با هوش است. اگر يادداشت برداريد خود را راحت از حفظ و بياد سپاري مطالب مي كنید و نيز همزمان   نمي توانيد هم مطلبي را بنويسيد و هم گوش دهيد. پس در حين مطالعه لطفا" يادداشت برداري نمائيد .