ای زن به تو از فاطمه (س) این گونه خطاب است

ارزنده ترین زینت زن حفظ حجاب است

فرهنگ مصرف صحیح در خانواده

 

 

 

صرفه‌جویی موضوع عجیبی نیست که

چیززی در موردش نشنیده باشیم، بلکه بارها نیز در فرهنگ اسلامی از آن یاد شده است. صرفه‌جویی همیشه، برای همه، در همه خانواده‌ها و در همه امور زندگی کاری مفید بوده و هست؛ صرفه‌جویی در وقت، صرفه‌جویی در انرژی، صرفه‌جویی در مصرف و… .  

البته صرفه‌جویی به معنی خساست و مصرف‌نکردن نیست، بلکه به معنای بهتر مصرف‌کردن است و استفاده درست تر از آنچه در اختیار ماست.

امروز و در زندگی پر از هیاهوی شهری، مردم و بخصوص ساکنین شهرهای شلوغ بیش از پیش به یاد صرفه‌جویی در وقت افتاده‌اند و آن را مورد توجه قرار می‌دهند. آنها می‌دانند که نباید وقت را بیهوده از دست داد تا بتوان در زندگی موفق شد و کارها را با موفقیت به انجام رساند. اما خوب است یادمان باشد، علاوه بر صرفه‌جویی در وقت هر نوعی از صرفه‌جویی به بهبود شرایط کمک می‌کند؛ بهبود شرایط اقتصادی، زمان بیشتر و مناسب‌تر برای انجام کارها، کاهش هزینه‌ها و…

صرفه‌جویی چیست؟
اشتباه نکنید، صرفه‌جویی به معنای زندگی‌کردن در تاریکی نیست. صرفه‌جویی به معنای حمام نرفتن و آب نریختن نیست. صرفه‌جویی به معنای یخ‌زدن در شب‌های زمستان و خاموش‌کردن بخاری هم نیست. صرفه‌جویی تنها به معنای درست و به اندازه نیاز مصرف‌کردن است.
 
اما متاسفانه میان خانواده‌های ما کمتر به این موضوع توجه می‌شود. گروهی از آنها به اشتباه تصور می‌کنند، صرفه‌جویی یعنی خساست. به همین دلیل هم ترجیح می‌دهند راحت زندگی کنند و به فکر صرفه‌جویی نباشند. در حالی که ما در خانواده باید به فرزندان خود بیاموزیم چگونه صرفه‌جویی کنند. در واقع پدر و مادر اولین کسانی هستند که باید این نکته مهم را به فرزندان خود آموزش دهند.
مثلا حتما شما هم تاکنون بعضی از خانواده‌ها را دیده‌اید که بلافاصله پس از بیدار شدن از خواب همه چراغ‌های خانه را روشن می‌کنند، بدون این‌که واقعا نیازی به این کار باشد. در حقیقت پس از مدتی این کار برای همه اعضای آن خانواده تبدیل به عادت می‌شود و آنها ناخودآگاه چراغ‌ها را روشن می‌کنند. به طور حتم کودکانی که در چنین خانواده‌هایی بزرگ می‌شوند نیز همین شیوه نادرست را تکرار خواهند کرد.
گروهی دیگر نیز وقتی از خانه بیرون می‌روند، تمام چراغ‌ها را روشن می‌گذارند. آنها می‌خواهند هنگام برگشت به خانه، با تاریکی روبه‌رو نشوند. در حالی که می‌توانند تنها با روشن‌گذاشتن یک چراغ کوچک همین کار را انجام دهند. بنابراین باید دقت داشته باشیم که بچه‌ها رفتارهای ما را می‌بینند، می‌آموزند و تقلید می‌کنند.پس باید به کودکان بیاموزیم صرفه‌جویی چیست و چگونه می‌توان در زندگی روزانه صرفه‌جویی کرد.
به بچه‌ها بیاموزیم وقتی در اتاق هستند، چراغ را روشن و به محض این‌که خارج می‌شوند چراغ را خاموش کنند. حتی اگر می‌خواهند دوباره به اتاق برگردند، باز هم لازم است چراغ‌ها خاموش شود.
آنها باید بدانند شیر آب هنگام مسواک‌زدن نباید باز بماند، بلکه می‌شود شیر آب را در مدت مسواک‌زدن بست و پس از آن آب را باز کرد و دهان را شست.
همچنین می‌توان به کودکان آموخت هیچ وقت در یخچال را زیاد باز نگه ندارند، معمولا بچه‌ها در یخچال را باز می‌کنند و به دنبال یک خوراکی خوشمزه چند دقیقه‌ای داخل آن را نگاه می‌کنند. اما شاید اگر کسی برای آنها توضیح دهد که این کار باعث مصرف بالای برق می‌شود، آنها این عادت را کنار بگذارند.
علاوه بر این، باید به بچه‌ها بیاموزیم وقتی در اتاق هستند، چراغ را روشن و به محض این‌که خارج می‌شوند چراغ را خاموش کنند. حتی اگر می‌خواهند دوباره به اتاق برگردند، باز هم لازم است چراغ‌ها خاموش شود. همچنین باید بدانند چراغ‌ها به تعدادی که لازم است، روشن می‌شوند؛ نه بیشتر و نه کمتر. اما متاسفانه امروز در خانه‌ها لوسترهایی با چندین لامپ وجود دارد که ساکنان خانه بدون توجه به نیازشان همه آنها را روشن می‌کنند.

صرفه‌جویی و کاهش هزینه‌ها
حتما می‌دانید صرفه‌جویی با کاهش هزینه‌ها و بهبود شرایط اقتصادی خانواده در ارتباط است. در واقع چون صرفه‌جویی در مصرف باعث کاهش هزینه‌های زندگی می‌شود، عامل موثری در بهبود وضعیت اقتصادی خانواده است. بنابراین شما هم سعی کنید همیشه آب، برق، گاز و… را به میزانی که نیاز دارید مصرف کنید.
چراغ‌ها را به تعداد لازم و در زمان مورد نیاز روشن کنید و هزینه برق مصرفی خانواده را کاهش دهید.
شیرهای آبی را که بی‌دلیل باز هستند، ببندید یا اگر چکه می‌کنند تعمیر کنید و در کاهش هزینه آب مصرفی خانواده کمک کنید.
صبح‌ها برای روشن کردن محیط خانه از نور طبیعی و کنار زدن پرده‌های خانه کمک بگیرید.
شیر گاز را به موقع روشن کنید و مصرف گاز را تعدیل نمایید و… .

مدارس از جمله بخش های عمومی جامعه هستند که نیاز به مدیریت مصرف از سوی مدیران جهت تحقّق الگوی صحیح مصرف دارند . مدیران مدارس می توانند با اعمال سیاست های مدیریّتی خود ، جلوی برخی از اسراف های بی مورد را در مدارس بگیرند . در اینجا به اهمّ این موارد اشاره می گردد :

وشهای ایجاد انگیزه در دانش آموزان

مقاومت اسلامی در برابر تحریم های اقتصادی

به طور اساسی، استقامت و پایداری در برابر دشمنان در دین و آیین ما نیز جایگاه ویژه ای دارد. به عنوان مثال، خداوند متعال در آیه 30 سوره فُصّلت می فرماید: «به یقین کسانی که گفتند پروردگار ما خداوند یگانه است، سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل می شوند که نترسید و غمگین مباشید و بشارت باد بر شما  آن بهشتی که به شما وعده داده شده است.»

از این منظر، مقاومت در راه خدا و نترسیدن از مشکلات و توطئه های دشمنان، رمز موفّقیّت در هر عرصه ای است.

این که مقام معظم رهبری(مدظله العالی) حکیمانه و هوشیارانه در این مقطع، چنین بیان و انتظاری از همه‎ی ما دارند، به این معناست که ما باید در این شرایط که دشمنان همه گونه فشار و تحریمی را علیه ما به کار می گیرند، اقتصادی متناسب با این وضع داشته باشیم که از آن به "اقتصاد مقاومتی" تعبیر می شود.

اقتصاد مقاومتی؛ رمز عزّت ملّی

در واقع، اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست های کلان کشور و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی دشمنان شکل می گیرد تا بتوانند در برابر ضربات اقتصادی و به ویژه تحریم ها ایستادگی کند و کشور را بر ریل توسعه و پیشرفت کماکان پیش ببرد.

نکته‎ی بسیار مهمّی که وجود دارد، این است که در این عرصه هر کدام از افراد ملّت ما، چه به عنوان یک ایرانی و چه به عنوان یک مسئول در هر رده و پستی، مسئولیّتی دارد که باید به خوبی از عهده آن برآید. به عبارت دیگر، هیچ کس نباید بگوید که اقتصاد مقاومتی ربطی به من ندارد، زیرا بی توجّهی و کوتاهی دراین باره باعث ضربه خوردن کشور و نظام اسلامی می شود.

بی شک، در این میان، دانش آموزان، به عنوان یک جمعیّت حدود هفده میلیون نفری، نقش بسیار مهمّی در شکل گیری اقتصاد مقاومتی و لبّیک به ندای رهبری عزیز انقلاب دارند. در ادامه مطلب به چند نکته‎ی مهم درباره‎ی وظیفه و رسالت آنها اشاره می شود.

پرهیز از اسراف و لزوم توجه به صرفه جویی

یکی از مسائلی که باعث می شود کشور ما در این شرایط بتواند تحریم ها را به خوبی پشت سر بگذارد و در عرصه‎ی اقتصاد مقاومتی موفّق باشد، توجه به اصل مقابله با اسراف و درست مصرف کردن است که ما آن را "صرفه جویی" می نامیم.

دوم شهریور ماه امسال، مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت، بر همین مسأله تأکید کردند و فرمودند: "باید فرهنگ سازی کنید. ما یک ملّت مسلمان ِ علاقه مند به مفاهیم اسلامی هستیم؛ این قدر در اسلام اسراف منع شده و ما متأسّفانه در زندگی‎مان اهل اسرافیم".

بدیهی است که صرفه جویی و مقابله با اسراف به هیچ وجه معنایش مصرف نکردن و سختی کشیدن نیست، بلکه صرفه جویی در یک کلام به این معنا و مفهوم است که از نعمت های خدا درست استفاده کنیم و از مصرف کردن بی رویه به شدّت بپرهیزیم.

برای کمک به اقتصاد ملّی درست مصرف کنیم

یکی از کارهای خوب دانش آموزان در این راستا، درست مصرف کردن دفتر و کتاب است. این گونه، هم کتاب ها ماندگاری بیشتری دارند و هم این که کاغذ کمتری در کشور مصرف می شود و نیاز نیست کشورِ ما هزینه‎ی زیادی بگذارد تا کاغذ از خارج کشور وارد کند.

صرفه جویی در خوراک و پوشاک و مصرف آب و برق و گاز و استفاده‎ی مناسب و به موقع از لوازم خانگی مانند تلویزیون، کولر، بخاری و یخچال از جمله این راهکارهاست که البته می شود ده ها مورد دیگر را نیز به آن افزود.

تولید کالای داخلی؛ محور اقتصاد مقاومتی

در شرایطی که کشورهای غربی ما را تحریم کرده اند، ما با مصرف کالای داخلی و نخریدن کالاهای آنها، می توانیم هم به اقتصاد خانواده‎ی خود کمک کنیم و هم این که تودهنیِ بزرگی به دشمنانمان بزنیم که نمی خواهند ایران و ایرانی را سربلند و مستقل و آباد ببینند.

هر دانش‎آموز اگر بکوشد نوع داخلیِ کالای مورد نیاز خود را بخرد و خانواده و دوستان خود را نیز به این امر تشویق کند، بی شک گام بسیار مهمّی در راستای حمایت از تولید ملی، برداشته است؛ که اتّفاقا شعار امسال هم هست و رهبر فرزانه‎مان بر آن تأکید خاصّی دارند،

فقط کالای ایرانی

مهم این است که هریک از ما از خود شروع کنیم؛ برای مثال، شمایی که این مطالب را می خوانید، در قدم اول از خریدن لوازم التحریر و کیف و کفش خارجی به شدّت بپرهیزید و از جنس ایرانی آن استفاده کنید.

این راهم بدانیم که با مصرف کالای ایرانی، باعث رونق تولید ملّی شده ایم و به ایجاد شغل برای هم وطنانمان کمک کرده ایم، یعنی در حدّ خود با مشکل بیکاری که امروز بسیاری از خانواده ها را دچار دغدغه و نگرانی کرده، مقابله کرده ایم. این کار هم یک همّت و جهادِ ملّی است و هم ثواب الهی دارد و به طور قطع ما در برابر خداوند متعال اَجر خواهیم داشت.

آینده سازانی که اقتصاد مقاومتی را می سازند

این که امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری(مدظله العالی) بارها فرموده اند دانش آموزان آینده سازان نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران هستند، بسیار پر معناست، زیرا به راستی همین دانش آموزان هستند که چند سال دیگر پس از تحصیلات خود وارد بازار کار و تلاش و مدیریت کشور می شوند و آینده‎ی ایران اسلامی را می سازند.

خوب درس خواندن قدم اول است

حالا که این طور است، خوب درس خواندن و یاد گرفتن مهارت های کاری در کنار تحصیل، یک امر ضروری برای هر دانش آموزی است که می خواهد با علم آموزی و توجه به اخلاق و معنویت، خود را برای خدمت بهتر به کشور آماده کند. نکته‎ی دیگر این است که به طور اساسی اقتصاد مقاومتی ماهیتی مردمی دارد؛ یعنی مردم در آن نقش تعیین کننده و حیاتی دارند. از این لحاظ لازم است که دانش آموزان با تقویت روحیه‎ی خودباوری، تلاش و جدیت و نیز چاشنیِ خلاقیت، نقش کلیدی خود را در اقتصاد مقاومتی بردارند و بدانند که چشم امید ملّت و رهبر به آن ها دوخته شده است.

نقش کلیدی نظام آموزش و پرورش

در این باره البته نقش آموزش و پرورش نیز بسیار مهم است، زیرا با ارائه‎ی متونی صحیح و اسلامی به دانش آموزان و ارائه‎ی راهکارهای مناسب تربیت، برای خدمت به کشور و تلاش برای ساختن اقتصاد ملّی و اسلامی به دانش آموزان شوق و انگیزه‎ی لازم را خواهد داد و از سویی، همین فرزندان محصّلِ ایران زمین هستند که با تلاش خود، آینده‎ی روشن و پر امیدی را برای کشور سرافراز و پهناورمان رقم خواهند زد.

به عبارت دیگر، نظام تعلیم و تربیت و آموزشی کشور ما باید کودکان، نوجوانان و جوانان ما را متناسب با شرایط و نیازهای امروز تربیت کند، یعنی از کودکی آنان را خلّاق، جهادگر و سخت کوش بار بیاورد. به طور قطع، چنین فرزندانی با این تعلیم و تربیت، سازندگان اقتصاد اسلامی کشور خواهند شد. إن شاء الله!

از چه سنی‌؟ چقدر باید به آنها بدهید؟ هر چند وقت یکبار؟ به‌صورت روزانه، هفتگی یا ماهانه؟ در چه راهی مصرف شود؟ چگونه مخارج آنها را کنترل کنیم؟ آیا در زندگی کودک مهم است که بتواند مبلغ مشخصی پول در اختیار داشته باشد؟

 در اینجا سؤالات مطرح شده توسط تعداد زیادی از والدینی که در دادن پول تو جیبی به فرزندانشان مردد هستند را با شما در میان می‌گذاریم.

دریافت پول توجیبی مرحله مهمی در زندگی کودک است. این مرحله برای او شروع یک استقلال به‌خصوص است. به عبارتی‌، او دیگر مجبور نخواهد بود از شما چیزی بخواهد و بلا‌تکلیف نخواهد بود تا هر وقت دلتان خواست برایش چیزی بخرید. ما پدر و مادران باید به سراغ ارزش‌هایمان و آن ارزش‌هایی که می‌خواهیم به فرزندانمان انتقال دهیم برویم. به همین دلیل، باید علت‌هایی که ما را بر آن می‌دارد تا به این پرسش پاسخ مثبت یا منفی دهیم، مورد بررسی قرار دهیم.

آیا برای پرداخت پول تو جیبی توانایی مالی داریم؟

آیا به‌دلیل آنکه از دست غر‌زدن‌های فرزندانمان(بچه‌های دیگر پول تو جیبی می‌گیرند!) خسته شده‌ایم، مایلیم به آنها پول تو جیبی بدهیم‌؟
چنانچه توان مالی برای پرداخت آن را داشته باشیم این پول می‌تواند فواید زیر را به همراه داشته باشد:

- با این عمل می‌توانید اهمیت و ارزش پول، مفهوم صرفه جویی، اهمیت کار کردن، همیاری، لذت بردن و مدیریت دخل و خرج را به فرزندتان القا کنید. چنانچه این مفاهیم از نظرتان مهم باشند، دادن پول تو جیبی به فرزندانتان، روشی برای افزایش این مهارت‌ها به شمار می‌رود.

- او را برای دنیایی که در انتظار اوست آماده می‌کند.
- استقلال بخصوصی کسب می‌کند.

از چه سنی و چه مقدار به او پول دهیم؟

کودک باید دست کم، شمردن را بلد باشد والا چگونه می‌تواند بفهمد که مثلا اگر از 20 تومان، 15 تومان خرج کند، تنها برایش5 تومان باقی می‌ماند. بنا به تحقیقی که خلاصه‌ای از آن در زیر آمده است، از هر دو کودک به‌طور متوسط یک کودک پول تو جیبی دریافت کرده است و با افزایش سن کودک، درصد پول تو جیبی نیز افزایش می‌یابد. درحالی‌که تنها 11درصد بچه‌های بین 2 تا 4 سال پول تو جیبی گرفته‌اند در عوض، در سنین بین 15 و 17 سال، 75درصد آنان پول دریافت کرده‌اند.

درصد کودکانی که پول تو جیبی دریافت می‌کنند:

بین 2تا4 سال:11درصد به‌طور متوسط 27/4 یورو دریافت می‌کنند.
بین 5تا7 سال:29 درصد به‌طور متوسط 81/3یورو دریافت می‌کنند.
بین 8تا10 سال:57 درصد به‌طور متوسط 28/11 یورو دریافت می‌کنند.
بین 11تا14 سال:67 درصد به‌طور متوسط  46/16 یورو دریافت می‌کنند.
بین 15تا17 سال: 73درصد به‌طور متوسط 33/30 یورو دریافت می‌کنند.
بین 18تا19 سال:64درصد به‌طور متوسط 07/51 یورو دریافت می‌کنند.

هرچه بچه‌ها کوچک‌تر باشند، والدین بیشتر ترجیح می‌دهند به جای آنکه به‌طور منظم مثلا به‌صورت ماهانه به آنها پول بدهند، به‌صورت خرد خرد به آنها پول دهند. بی‌شک از این طریق بهتر می‌توانند ببیند پول در چه راهی مصرف می‌شود. با این‌حال، هر چه کودک بزرگ‌تر شود، این مسئله نظم بیشتری به‌خود می‌گیرد. به عبارتی دیگر، به‌صورت هفتگی یا ماهانه به او پول تو جیبی می‌دهیم. جالب است بدانید که دخترها از نظر سنی کمی زودتر از پسرها پول تو جیبی می‌گرفتند اما بعد از 18 سالگی، پسرها مبلغ بیشتری در اختیار داشتند.

چگونه فرزندانمان پول تو جیبی خود را خرج کنند؟

الزاما خوشایند نیست که بخواهیم مستبدانه مخارج فرزندانمان را اداره کنیم. آنها باید خودشان تجربه کنند. حتی اگر روز اول همه پول‌هایشان را صرف چیزهای به درد نخور کنند‌، خودشان افسوس خواهند خورد اما این عمل سازنده است. باید بچه‌ها را آزاد بگذاریم تا هر کاری که می‌خواهند با پول تو جیبی‌شان بکنند؛ از طرفی هیچ‌چیز مانع نمی‌شود که والدین به آنها یاد دهند پس‌اندازشان را خرج کنند، به آنان بیاموزند چگونه قدر چیزها را بدانند، جلوی خود را بگیرند و خریدی را به تعویق اندازند و میزان دخل و خرجشان را رعایت کنند.

چند توصیه

1.منتظر بمانید تا فرزندتان به پختگی لازم برسد. اگر شمردن بلد نباشد‌، دادن پول توجیبی به او هیچ فایده‌ای ندارد. چون قادر نیست به هنگام پول گرفتن و یا خرید کردن‌‌، جمع و تفریق کند.

2. از همان ابتدا همه چیز را مشخص کنید. شما متعهد می‌شوید که هر هفته و یا هر‌ماه به او پول بپردازید اما در عوض از اینکه از او بخواهید پولش را در راه درست مصرف کند نهراسید. می‌توانید بپذیرید که گاه فرزندتان چیزهای به درد نخور و یا چیزهای بیخودی که همه نوجوانان عاشقش هستند را خریداری کند، درصورتی‌که او هم تلاش کند برای خرید چیزهای مفیدتر پول کنار بگذارد. روی هم رفته، چنانچه بخواهد مدام پولش را هدر دهد و یا چیزهای خطرناکی چون سیگار، چاقوی جیبی و الکل بخرد مخالفت کنید و پول تو جیبی‌اش را به تعویق اندازید. از این به بعد است که او باید بفهمد که اجازه ندارد هر کاری که بخواهد با پولش انجام دهد. در عوض، چنانچه نظر شما را در این مورد بخواهد، تنها راه برای نشان دادن راه و چاه به او و اینکه یاد بگیرد پولش را بهتر خرج کند، این است که نسبت به انتخاب‌هایش با او مدارا کنید.

3. در ازای کمک کردن در کارهای خانه و یا کسب نمرات بالا در کلاس و امتحانات از پول‌دادن به او خودداری کنید. او باید یاد بگیرد که برای خودش کار می‌کند نه برای پول. همچنین پول نباید به وسیله‌ای برای تهدید و خط و نشان کشیدن بین شما و فرزندتان تبدیل شود؛«اگر اتاقت را مرتب نکنی‌، پول تو جیبی‌ات را قطع می‌کنم.»

4.هدف از دادن پول تو جیبی به فرزندان قبل از هر چیز آن است که به او مدیریت دخل و‌خرج و اهمیت و ارزش چیزها را بیاموزید. چنانچه فرزندتان زودتر از موعد مقرر پول تو جیبی‌اش را خرج کند و بخواهد جلوتر آن‌را از شما بگیرد، (مطمئنا یک روز این‌کار را انجام خواهد داد)، ابتدا به او نرمش نشان دهید، به او کمک کنید تا متوجه اشتباهش شود اما عادت نکنید همیشه او را از بحران مالی نجات دهید. در این صورت پول تو جیبی جنبه آموزشی خود را از دست می‌دهد.

5.همچنین به او نگویید با پولش چه کار کند، بگذارید خودش تجربه کند و هر چه که می‌خواهد بخرد، حتی چیزهای بی‌فایده، به‌خصوص آنکه پول نباید منشأ درگیری میان شما و فرزندتان شود. باید قوانین مشخصی در مورد آن برقرار کنید.

6.از مداخله کردن در خریدهایش و تهدید و خط و‌نشان کشیدن سر پول خودداری کنید.

7.بنا به سنش به او پول تو‌ل‌جیبی بدهید و با افزایش سن‌، به مبلغ پرداختی بیفزایید.

8.بنا به نیازهای واقعی‌اش به او پول دهید. در حقیقت پول زیاد به هیچ دردی نمی‌خورد. با این عمل شانس تجربه کردن خواستن و انتظار چیزی که در حسرت آن به سر می‌برد را از او می‌گیرید.

9.در مورد پول آزادانه صحبت کنید، به‌خصوص آنکه صحبت از پول نباید موضوع ممنوعی باشد. مثلا چنانچه می‌خواهد پول تو جیبی‌اش زیاد شود، باید در مورد نیازهایش با او گفت‌وگو کنید.

اگر فرزندتان پول تو جیبی نخواهداین امر اغلب به معنای ترس از بزرگ شدن و عدم‌اعتماد به نفس است. درخواست از مامان و بابا خیلی آسان‌تر است تا اینکه زیر بار مسئولیت برود! بهترین کار آن است که درصورت امکان روی این مسئله تاکید کنید و ارزش او را بالا ببرید. باید به او نشان دهید به کاری که می‌کند و یا شروع به انجام آن کرده است، افتخار می‌کنید. از تصمیم‌گیری به جای او خودداری کنید. بر عکس بگذارید خودش تصمیم بگیرد حتی اگر گاه اشتباه کند.

ترجمه سپیده حسینعلی عراقی

سال‌ هایی که کودک در مدرسه ی ابتدایی می ‌گذراند، از نظر تغذیه دوره مهمی است، زیرا رشد کودک در این سنین ادامه دارد، اگرچه سرعت رشد او کمتر از سال‌ های اول زندگی است، ولی باید توجه داشت که هر مرحله از رشد، وابسته به مرحله قبل بوده و مرحله بعد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

اصولا دانش‌آموزان به 3 وعده غذایی اصلی و 2 میان‌ وعده در طول روز نیاز دارند و باید از تمامی گروه‌های غذایی شامل شیر و لبنیات، گوشت و حبوبات، سبزیجات، میوه‌جات و گروه نان و غلات مصرف کنند و تعادل و تنوع غذایی در این سنین مهم است.

وعده ی صبحانه، نقش بسیار موثری در سلامت جسمی و فکری دانش‌آموزان دارد.

به دنبال نخوردن غذا در طی خواب شب، اگر دانش‌آموز صبحانه نخورد، به دلیل پایین افتادن قند خون ، توانایی و شرایط لازم را برای یادگیری مطالب در مدرسه نخواهد داشت.

دانش‌آموزانی که صبحانه نمی‌خورند، کم‌دقت، خسته و بی‌حوصله‌اند و نمی‌توانند کمبود انرژی، ویتامین‌ها و املاح معدنی را با خوردن وعده‌های غذایی دیگر جبران کنند. بنابراین مادران باید هر روز صبح، صبحانه کودک خود را قبل از این‌که به مدرسه برود، آماده کنند.

تهیه میان‌وعده‌های مناسب و مغذی نیز بسیار اهمیت دارد، زیرا ساعات نزدیک ظهر، کودک ممکن است گرسنه شود و این گرسنگی، نشستن سر کلاس را برای او غیر قابل تحمل‌ می‌کند.

تمام این موارد، ضرورت توجه به تغذیه صحیح دانش آموزان در مدارس را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

بوفه مدرسه مهم است
بهداشت بوفه مدارس، سلامت فروشندگان بوفه و مواد غذایی موجود در آن موضوعی است که در سلامت دانش‌آموزان که در واقع مشتریان بوفه‌ها هستند، تاثیر زیادی دارد و توجه به آن، در واقع توجه به سلامت نسل جوان و آینده ی کشور است.

خصوصیات بوفه استاندارد چیست؟

خوراکی‌هایی که در آن عرضه می‌شوند، باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟

اینها سئوالاتی است که شاید هیچ‌یک از والدین به فکر آن نباشند.

بوفه قسمتی از تشکیلات یک مدرسه است، پس نظارت مدیر مدرسه روی این بخش ضروری است. همچنین وزارت بهداشت با فرستادن ماموران بهداشت به مدارس می‌تواند از بسیاری از بیماری‌هایی که ممکن است از طریق مواد غذایی ناسالم به دانش‌آموزان سرایت کند، جلوگیری به عمل آورد.

غذاهای مضر
افراط در مصرف شکلات و شیرینی به دلیل اینکه موجب بی‌اشتهایی و سیری کاذب در کودکان می‌شود و آنها را از مصرف غذاهای اصلی بازمی‌دارد، موجب اختلال رشد در آنها خواهد شد.

بهتر است در منزل،شکلات و شیرینی نگه ندارید تا به این ترتیب، دسترسی دائمی کودکان به این نوع مواد کاهش یابد. از دادن شکلات و شیرینی به عنوان جایزه یا تغذیه به کودکان خودداری کنید.

مصرف بی‌رویه تنقلات کم‌ارزش، یکی دیگر از مشکلات دانش‌آموزان است. متاسفانه برخی تنقلات تجارتی مانند انواع پفک و چیپس به‌طور بی‌رویه از سوی کودکان و دانش‌آموزان مصرف می‌شوند.

نتایج بررسی کشوری سال 1377 از سوی دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نشان داده است، حدود 50 درصد کودکان 6 تا 12 ماهه و حدود 90 درصد کودکان 1 تا 2 ساله هر روز پفک مصرف می‌کنند.

مصرف پفک به خصوص قبل از وعده‌های غذایی به دلیل ایجاد سیری کاذب، کودکان را از خوردن غذاهای اصلی که باید مواد مغذی مورد نیاز رشد کودک تامین کنند، باز می‌دارد. از سوی دیگر نمک، ذائقه کودک را به خوردن غذاهای شور عادت می‌دهد.

متخصصان تغذیه همواره به والدین توصیه می‌کنند که کودکان را به مصرف تنقلات سنتی مثل نخودچی و کشمش، گردو، بادام،‌ پسته، گندم برشته، برنجک، عدس برشته شده، توت خشک، انجیر خشک و برگه‌ها تشویق کنند و سر سفره به جای نوشابه، برای افراد خانواده از دوغ استفاده کنند.

مواد غذایی لازم‌
میزان انرژی مورد نیاز کودکان مدرسه‌ای به دلیل تفاوت در اندازه بدن، میزان تحرک و سرعت رشد، متفاوت است و اگر انرژی مورد نیاز کودکان از طریق کربوهیدرات و چربی تامین نشود، پروتئینی که باید صرف رشد و ترمیم بافت‌های بدن ‌شود، برای تامین انرژی به مصرف می‌رسد.

شایع‌ترین کمبودهای ویتامینی در این دوران، کمبود ویتامین A و D و شایع‌ترین کمبودهای املاح، کمبود ید، آهن و کلسیم است.

هویج، منبع ارزانی از ویتامین A است و والدین می‌توانند از آن در برنامه غذایی روزانه کودکشان استفاده کنند.

بهترین نوع آهن قابل جذب در غذاهای حیوانی مثل گوشت، مرغ و جگر است.

دریافت مقادیر کافی کلسیم از طریق برنامه غذایی روزانه در سنین مدرسه و بلوغ برای حفظ تراکم طبیعی استخوان‌ها و جلوگیری از پوکی استخوان در بزرگسالی حائز اهمیت است.

بستنی و شیر پاستوریزه، منبع خوبی از کلسیم هستند و مصرف آنها در میان‌وعده کودکان در تامین بخشی از کلسیم مورد نیاز کودکان موثر است.

 نان و پنیر، میان‌وعده مناسب دیگری برای تامین کلسیم است که همراه سبزی، گوجه‌فرنگی، خیار یا گردو، یک میان‌وعده سالم و مغذی برای دانش‌آموزان به شمار می‌رود.

اول خانواده‌
با تغذیه دانش‌آموزان چه باید کرد؟

آیا دانش‌آموزان باید تنها از طریق مدرسه، تغذیه و خوراکی های خود را تهیه کنند یا حتما باید خوراکی‌های خاصی از خانه با خود به مدرس ببرند؟

آیا بوفه‌ی مدرسه، مناسب‌ترین تغذیه را در اختیار بچه‌ها قرار می‌دهد؟

آیا تمام خوراکی‌های خانگی، خوب و مغذی هستند؟

با دوره‌گردهای خیابانی چه باید کرد؟

تغذیه دانش‌آموز از هر جا که تهیه شود، نوع و کیفیت آن مهم است. این کیفیت تنها مربوط به مدرسه نیست. تغذیه چه در خانه، چه در مدرسه و چه در راه مدرسه باید مورد توجه قرار گیرد و این مساله تنها از طریق آموزش صحیح به خانواده‌ها امکان‌پذیر است.

توجه به تغذیه فرزندان از مهم‌ترین وظایف والدین است، زیرا فرهنگ و عادات غذایی در خانه شکل می‌گیرد و در مدرسه تثبیت می‌شود.

نمی‌توان کودکان را از خرید مواد خوراکی در راه مدرسه منع کرد، ولی می‌توان آنها را متقاعد کرد تا از مصرف مواد مضر برای بدنشان خودداری کنند که این امر می‌تواند با عرضه ی غذاهای مناسب بر سر سفره در خانه آغاز شود و در مدرسه ادامه یابد.

منبع اصلی : سایت پزشکان بدون مرز